©2018 Учебные документы
Рады что Вы стали частью нашего образовательного сообщества.

III.5.7.Hisslər, iradə, fəaliyyət - Psixologiya


III.5.7.Hisslər, iradə, fəaliyyət 



 

Bu  bölməni  təsadüfi  olaraq  «hisslər,  iradə,  fəaliyyət» 

adlandırmamıĢıq.  Burada  iĢlədilən  sözlərin  Ģəxsiyyətin  fəallığında  rolu 

inkaredilməzdir.  Belə  ki,  insan  fəallığı  müvafiq  hissləri  doğuran 

www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R



esurs 



Mərkəz



i



 

Ümumi psixologiya. Psixologiya 

 

185 


emosional  təəssüratdan  baĢlayır.  Bu  zaman  Ģəxsiyyət  üçün  əhəmiyyətli 

obyektə  baxdıqda (proyeksiya olunduqda) həmin obyekt insanın sərvət 

meylləri ilə emosional təəssüratları arasında əlaqənin yaranmasına səbəb 

olur ki, bu da öz növbəsində konkret iĢin baĢa çatdırılmasına iradi cəhdi 

aktuallaĢdırır.  

 Emosional 

təəssüratın  özünün  yaranması  stereotiplərin, 

ustanovkanın  dəyiĢməsi  və  ya  pozulması,  baĢqa  sözlə  gerçəkliyin  əks 

olunma forması müvafiq hisslərin keçirilməsinə gətirib çıxarır. Məsələn, 

milli  futbol  komandamızın  oyunu  qələbə  ilə  nəticələndikdə    yaranan 

emosional təəssürat bizdə iftixar hissi, uduzduqda isə narazılıq ilə bağlı 

hissi  yaradır.  Yaxud,  iĢgüzar  partnyorumuzla  bağlı  yeni  əlaqənin 

yaranması  ilə  bağlı  emosional  təəssürat  razılıq  hissi  keçirməyimizə, 

tamas  alınmadıqda  isə  narazılıq  hissinin  yaranmasına  səbəb  olur. 

Beləliklə, hər cür emosional təəssürat öz modallığı və yönəliĢliyinə görə 

bir-birindən  fərqlənən  hisslər  doğurur.  Ġnsanın  keçirdiyi  bu  cür  fərqli 

hisslər onun iĢ və fəaliyyətinin «mexanizmi» ilə bilavasitə əlaqəyə malik 

olur. 


Adətən,  neytral  hisslər  olmur  və  ya  belə  demək  mümkündürsə, 

emosional  neytrallıq  uzun  ömürlü  olmur.  Ġnsan  gah  bir,  gah  da  digər 

tərəfə  meyilli  olur  və  nəticədə  ya  müsbət,  ya  da  mənfi  hisslər  keçirir. 

Modallığından  asılı  olmayaraq  onların  təzahürü  həmiĢə  müəyyən 

obyektə  yönəlmiĢ  olur.  Bu  zaman  həmin  obyektin  harada  olması  əsas 

deyildir. Biz heç bir səbəb olmadan sevinmirik. Bizim hissi aləmimizin 

neqativizmi  və  ya  pozitivizmi  subyektiv  və  ya  obyektiv  səbəblərlə 

Ģərtlənir.  Bu  cür  hissi  yönəliĢlik  və  yaxud  hissi  proyeksiya  olduqca 

vacibdir.  Məhz  bunun  sayəsində  proyeksiya  olunmuĢ  hissləri  Ģəxsi 

sərvət meyilləri ilə əlaqələndirmək olar.  

Bunu  müvafiq  misallar  əsasında  aydınlaĢdıraq.  Yerinə 

yetirdiyimiz  iĢin  keyfiyyəti  ilə  bağlı  tənqidi  fikirlər  çox  vaxt  bizdə 

narazılıq,  inciklik  və  ya  pərtlik  hissi  yaradır.  Öz  ünvanımıza  yönələn 

tənqidi  dinləməklə  biz  həmin  hissləri  keçirməyə  baĢlayırıq  və  onlar 

bizdə qalmır, Ģəxsi əhəmiyyət daĢıyan obyektlərin üzərinə keçir. Bu cür 

obyekt  tənqidin irəli sürüldüyü Ģərait, ola bilsin ki, tənqid edilən adam 

və yaxud tənqid edən adam ola bilər. Bütün hallarda narazılıq və inciklik 

hissi tənqidin məzmunundan deyil, yaranma mənbəindən irəli gələ bilər.  

Bu  zaman  biz  ya  özümüzü  pis  iĢlədiyimizə  görə  danlayır,  ya 

rəisin günahkar olduğunu düĢünür, ya yerinə yetirdiyimiz iĢi pisləyirik, 

lakin  tənqidin  məzmunu  haqqında  fikirləĢmirik.  Ġnsan  hissinin  bu 

fenomeni məiĢət psixologiyası səviyəsində hamıya yaxĢı məlumdur. 



www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R



esurs M



ərkəzi



 

 

Ümumi psixologiya. Psixologiya 



186 

Təsadüfi  deyildir  ki,  biz  kimi  isə  tənqid  etməyə  baĢlarkən 

«inciməyin,  lakin…»  ifadəsini  iĢlədir  və  tənqid  etdiyimiz  adamın 

tənqidin  məzmununa  diqqət  verməli  olduğunu  və  onu  Ģəxsi  səviyyəyə 

keçirməməyi qeyd edirik. Lakin bu ya faydalı arzu olaraq qalır, belə ki, 

simasız tənqid mümkün deyildir. Bu cür tənqid özünü göstərirsə bu artıq 

tənqid  deyil,  boĢ  danıĢıqdır.  Belliklə,  aydın  Ģəkildə  təsəvvür  etmək 

lazımdır  ki,  «proyeksiya  olmamıĢ»  hisslər  olmur,  əgər  təzahür  edərsə 

onlar artıq hisslər deyil, sadəcə olaraq emosional təəssürat – emosiyadır. 

Bu  cür  nəticəyə  gəlmək  olduqca  vacibdir.  Beləki,  Bu  bizim  sonrakı 

addımı  atmağımıza,  proyeksə  olunmuĢ  hisslərin  daima  bizim  sərvət 

meyllərimizlə  əlaqələnməsinə  kömək  edir.  BaĢqa  sözlə,  bizdən  kimsə 

mütəəssir  olur,  öz  hisslərini  duyur  və  Ģəxsi  əhəmiyyətli  obyektə 

proyeksə  edirsə,  mütləq  onları  öz  Ģəxsi  sərvətləri  ilə  əlaqələndirir. 

Burada «əlaqələndirmək» anlayıĢını dəqiqləĢdirmək zəruridir. Beləki, bu 

iki  aspektdə  təzahür  edə  bilər.  Birinci  tip  xarici  (zahiri)  əlaqələndirmə 

olub,  burada  əlaqələndirmə  hisslərin  zahiri  proyeksləĢməsində  təzahür 

edir,  insan  tərəfindən  qiymətləndirilir,  lakin  həqiqi  Ģəxsi  sərvət 

səviyyəsinə qalxa bilmir. Bu cür hadisə çox vaxt sözdə fəallıq Ģəklində 

təzahür  edir  və  «Belə  də  iĢ olar»,  «Bu  heç  bir  çərçivəyə  sığmır»  və  s. 

ifadələrində özünü göstərir, faktiki olaraq yalançı informasiya xarakteri 

daĢıyır.  Xarici  təzahür  edən  hisslər  və  onları  müĢayət  edən  replika 

insanın həqiqi niyyəti, məqsəd və dəyərlərinə uyğun gəlmir. Buna görə 

də  proyeksləĢdirilmiĢ  hisslərin  xarici  və  ya  yalançı  qarĢılaĢdırılması 

Ģəxsiyyətin  sərvət  özəyinin  həqiqi  qarĢılaĢdırılmasında  aydın  Ģəkildə 

fərqləndirilməlidir. Belə olduqda iĢ və hərəkətlərin həyata keçirilməsi ilə 

bağlı  olan  iradi  cəhd  aktuallaĢır.  Bu  da  qarĢılıqlı  əlaqələndirilmiĢ 

elementlər  silsiləsində  insan  davranıĢının  istiqamətini  izah  etməyə 

imkan verən son mərhələni təĢkil edir.   

   


Özünü yoxlamaq üçün sual  və tapĢırıqlar 



 

1.

 



ġəxsiyyət nəyə deyilir? 

2.

 



ġəxsiyyət, fərd və fərdiyyət anlayıĢlarını səciyyə-  

                 ləndirin. 

3.

 

ġəxsiyyətin psixoloji strukturuna nələr daxildir? 



4.

 

ġəxsiyyət haqqında əsas nəzəriyyələr hansılardır?  



                 Onları səciyyələndirin. 

5.

 



ġəxsiyyətin fəallığını təmin edən amillər hansılar-  

www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R



esurs 



Mərkəz



i



 

Ümumi psixologiya. Psixologiya 

 

187 


                 dır?     

6.

 



Tələbat və onun növlərini səciyyələndirin. 

7.

 



ġəxsiyyətin davranıĢ motivləri hansılardır? 

8.

 



Maraq nəyə deyilir? Onun növlərini səciyyələn-  

                 dirin. 

9.

 

DünyagörüĢü, əqidə və idealları səciyyələndirin. 



10.

 

 Mənlik Ģüuru nədir? 



11.

 

 Ġnsanda «mən-obraz»ının hansı tipləri var? 



12.

 

 Özünüqiymətləndirmə nədir və onun hansı tipləri  



                  vardır? 

13.


 

«Ġddia səviyyəsi» nədir? Onu səciyyələndirin.  

    

  

Referat, məruzə, və müstəqil tədqiqat üçün mövzular 



 

1.

 



ġəxsiyytin formalaĢmasının Ģəraiti və amilləri. 

2.

 



Müxtəlif elm sahələrində Ģəxsiyətin tərifi və onların təhlili. 

3.

 



ġəxsiyyətin sabitliyi problemi. 

4.

 



QloballaĢma və Ģəxsiyyətin qarĢılıqlı əlaqəsi. 

 

Ə d ə b i y y a t 



 



Bayramov Ə.S., Əlizadə Ə.Ə

. Psixologiya.2-ci nəĢri – Bakı, 

2002, s. 128-138; 209-235. 



Bayramov Ə.S., Əlizadə Ə.Ə. 

Sosial psixologiya. – Bakı, 2003, 

s. 51-70. 



Bayramov Ə.S. 

ġəxsiyyətin təĢəkkülünün aktual psixoloji 

problemləri. – Bakı, 1989. 



Həmzəyev M.Ə. 

Pedaqoji psixologiya. – Bakı, 1991. 

Əliyev R.Ġ. 

ġəxsiyyət və onun formalaĢmasının etnopsixoloji 

əsasları. – Bakı, 2000. 



Seidov S.İ. 

Psixoloqiə menedjmenta. - Baku,

 

2000, s. 102-126; 

168-200. 



Kovalev A.Q. 

Psixoloqiə liçnosti. -  M., 1970, s.5-22 

Nemov R.S. 

 Psixoloqiə. V 3-x kn., kn.1 – M., 1998. 

Mayers D.

 Psixoloqiə. – Minsk, 2001, s. 564-611. 

Psixoloqiə liçnosti.

 Tekstı. – M., 1982, s. 11-41. 

Zayqarnik B.V. 

Teoriə liçnosti v zarubejnoy psi- xoloqii. – M., 

www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R



esurs M



ərkəzi



 

 

Ümumi psixologiya. Psixologiya 



188 

1982. 


Medjidova S.

M. Psixoloqiçeskie tipı. Tipoloqiə «69». Baku, 2001. 

Mamedova  Q.K.  

Problemı  tipoloqii  liçnosti  v  psixoloqii  i 

xudojestvennoy literature.- Baku, 2003. 



Bodalev A.

A. Psixoloqiə o liçnosti. – M., 1988, s. 31-59 

Psixoloqiə 

formirovaniə i razvitiə liçnosti. – M., 1981. 

 


www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R



esurs 



Mərkəz



i



 

Ümumi psixologiya. Psixologiya 

 

189 


6-cı  F Ə S Ġ L 

 

QRUPLARIN  PSĠXOLOGĠYASI

 



 



Q ı s a   x ü l a s ə 

 

Qruplar  haqqında  anlayıĢ.

  Qrupları  səciyyələndirən  əsas  

amillər.  Qrup  sosial  mənsubiyyətə,  birgə  fəaliyyətin  və  ünsiyyətin 

xarakterinə görə birləĢən insan birliyi kimi. Sosial qruplar və onların 

adi insan birldiyindən fərqi. Sosial qrupların funksiyaları.  

Qrupların təsnifatı

. Böyük və kiçik qruplar. Ġlkin qruplar və 

onları    səciyyələndirən  xüsusiyyətlər.  Kiçik  qrupların  növləri:  Ģərti 

və  real  qruplar;  rəsmi    (formal)  və  qeyri  rəsmi  (qeyri-formal)  

qruplar; referent (etalon) qruplar.  



Kiçik  qrupların  fenomenologiyası  və  strukturu

.  Kiçik 

qrupların  fenomenologiyası  haqqında  anlayıĢ.  Qrup  üzvlərinin 

mövqeləri  və  statusu,  fərdin  kiçik  qrupdakı  daxili  yönəliĢliyi 

(ustanovkası).  Kiçik  qrupların  həcmi  və  strukturu.  Qrupdaxili 

kommunikasiyanın  struktur  tipləri  və  variantları.  MərkəzləĢdirilmiĢ 

kommunikasiya  strukturu,  tipi  və  onun  variantları:  frontal,  radial, 

ierarxık; mərkəzləĢdirilməmiĢ kommunikasiya strukturu tipi və onun 

variantları: zəncirvari, dairəvi və tam; onların xarakteristikası. Kiçik 

qruplarda  psixoloji  uyuĢma  və  onun  istiqamətləri:  struktur, 

funksional və adaptiv; onların pstxoloji xarakteristikası. Qrup təzyiqi 

fenomeni  və  onun  xüsusiyyətləri:  konformizm  (konformluq), 

qrupdaxili  təlqin  və  nonkonformizm  qrup  təzyiqi  hadisələri  kimi. 

«Qrup  qütbləĢməsi»  fenomeni.  Qruplarda  rəhbərlik  və  liderlik 

problemi.  Rəhbərlik  və  liderlik  anlayıĢlarının  müqayisəli  təhlili. 

Qruplarda  rəhbərlik  üslubu  və  onun  tipləri:  avtokratik,  avtoritar, 

demokratik, laqeyd və qeyri sabit.  



Qruplarda  Ģəxsiyyətlərarası  münasibətlər

.  Qruplarda 

Ģəxsiyyətlərarası münasibətlər haqqında. Qruplarda Ģəxsiyyətlərarası 

münasibətlərin səviyyələri: vasitəsiz asılılıq, vasitəli asılılıq. ictimai 

vəzifələr. Psixoloji iqlim  qruplarda Ģəxsiyyətlərarası münasibətlərin 



www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R



esurs M



ərkəzi



 

 

Ümumi psixologiya. Psixologiya 



190 

mühüm  göstəricisi  kimi.  ġəxsiyyətlərarası  münasibətlərin  növləri: 

rəsmi,  qeyri-rəsmi,  Ģəxsi,  iĢgüzar.  Qrupların  inkiĢaf  səviyyəsindən 

asılı olaraq qarĢılıqlı münasibətlərin xarakteri.  



Qruplarda  Ģəxsyyətlərarası  seçmə

.  ġəxsiyyətlərarası  seçmə 

və  onun  sosiometrik  baxımdan  təhlili.  Sosiometrik  matrisa  və 

sosioqram.  Qruplarda  Ģəxsiyyətlərarası  münasibətlərdə  seçmənin 

motivləĢməsi. ġəxsiyyətlərarası seçmənin referentometriya üsulu ilə 

öyrənilməsi.     

 

                              



III. 6. 1.  Qruplar haqqında anlayıĢ 



 

Ġnsan  cəmiyyət  daxilində  doğulub  yaĢayır.  Hər  bir  fərd 

nəinki  bioloji,  eyni  zamanda  sosial  irsə  sahib  olub,  konkret 

mühitdə və cəmiyyətdə mövcud yaĢayıĢ tərzini, görüĢləri, adət 

və  ənənələri  təkrar  edir.  Bu  baxımdan  hər  bir  Ģəxs  konkret 

cəmiyyətin  məhsulu,  öz  dövrünün  övladıdır.  Burada  insan 

birliyi  xüsusi  rol  oynayır.  Əgər  insan  tək,  tənha  yaĢasaydı  nə 

onun  bir  Ģəxsiyyət  kimi  formalahması,  nə  də  öz  tələbatlarını 

ödəməsi iĢi istənilən səviyyədə gedə bilməzdi. Məhz buna görə 

də bəĢər tarixində insanlar daima müəyyən qruplarda birləĢir və 

fəaliyyət göstərirlər. 

B ə s  


h ə r  

c ü r  


i n s a n  

b i r l i y i n i  

q r u p  

a d l a n d ı r m a q  

o l a r m ı ?  

Q r u p l a r ı  

s ə c i y -

y ə l ə n d i r ə n   ə s a s   a m i l l ə r   n ə d ə n   i b a r ə t d i r ?   B u  

k i m i  

s u a l l a r a  

c a v a b  

v e r m ə d ə n  

q r u p l a r ,  

o n l a r ı n   r o l u   v ə   f u n k s i y a l a r ı n ı   d a   d ü z g ü n  

d ə r k   e t m ə k   m ü m k ü n   d e y i l d i r .  

Hər  Ģeydən  əvvəl  hər  cür  insan  birliyini,  məsələn, 

təsadüfən  avtobusda,  metroda,  küçədə  birgə  gedən  adamları 

qrup adlandırmaq düzgün deyildir. Bu adamlar fiziki cəhətdən 

birləĢmiĢ  fərdlər  olmaqla,  bir-birlərinə  qarĢılıqlı  təsir 

göstərmirlər.  Hər  hansı  bir  insan  birliyini  qrup  adlandırmaq 



www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R



esurs 



Mərkəz



i



 

Ümumi psixologiya. Psixologiya 

 

191 


üçün həmin adamların vahid  məqsəd uğrunda birgə fəaliyyətə 

giriĢməsi tələb olunur. Bu cür ümumi mənafe və birgə fəaliyyət 

olmadıqda insanların  birliyinin son məqsədi də  məlum  olmur. 

Bu cür təsadüfi birləĢmədə insanların bir-birinə qarĢılıqlı təsiri, 

onların  bir-birini  qavraması  halları  da  aradan  çıxır.  Bu 

baxımdan  görkəmli  amerika  psixoloqu  D.Mayersin  qrupa 

verdiyi tərif diqqəti cəlb edir.  «Qrup bir-birinə qarşılıqlı təsir 

göstərən,  bir-birinə  uzun  müddət  təsir  göstərməklə  özlərini 

«biz» kimi qavrayan iki və daha artıq insan birliyidir»

1

. Məhz 



buna görə də qrupları sosial mənsubiyyətə, birgə fəaliyyətin və 

ünsiyyətin  xarakterinə  görə  birləĢən  insan  birliyi  kimi 

səciyyələndirmək lazım gəlir. 

Tarixən  müəyyən  cəmiyyət  çərçivəsində  yaranmış, 



ümumi mənafe, sərvətlər və davranış normalarına malik olan 



adamların nisbətən sabit birliyi qrup adlanır. 

Adamların  qeyri-mütəĢəkkil  yığımından,  təsadüfü 

birliyindən  fərqli  olaraq  qrup  üzvləri  qrup  üçün  tipik  olan 

fəaliyyət  növlərinə  daxil  olurlar.  Məsələn,  ali  məktəbin  tələbə 

qruplarında  gələcəyin  mütəxəssisi  kimi  formalaĢmalı  olan 

insanlar  birləĢirlər.  Onlar  üçün  tipik  fəaliyyət  növü  təlim  fəa-

liyyəti  olub,  bu  prosesdə  müvafiq  peĢə  bilik,  bacarıq  və 

vərdiĢlərinin formalaĢması baĢ verir. 

A d ə t ə n   h ə r   b i r   a d a m   m ü x t ə l i f   q r u p l a r ı n  

ü z v ü   o l a   b i l i r .   L a k i n   h ə r   h a n s ı   a d a m   b ü t ü n  

q r u p l a r d a   e y n i   s t a t u s a   m a l i k   o l m u r ,   m ü x t ə l i f  

q r u p l a r d a   m ü x t ə l i f   r o l l a r ı   y e r i n ə   y e t i r i r .  

M ə s ə l ə n ,   u Ģ a q   a i l ə d ə   ö v l a d   ( o ğ u l   v ə   y a   q ı z ) ,  

m ə k t ə b d ə   Ģ a g i r d ,   v o l e y b o l   k o m a n d a s ı n d a  

i d m a n ç ı   r o l u n u ;   y a Ģ l ı   a d a m   a i l ə d ə   v a l i d e y n ,  

i Ģ d ə   m ü d i r   v ə   y a   a d i   i Ģ ç i   v ə   s .   r o l u n u   y e r i n ə  

y e t i r ə   b i l ə r .  

Sosial  qruplar

.  Qeyd  olunduğu  kimi,  adi  insan 

biriliklərində    adamlar  ümumi  mənafe,  sərvət  və  davranıĢ 

                                                 

1

 

Майерс Д.

 Со



çиалнıe психология. – Питер, 1997, с.356 

www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R



esurs M



ərkəzi



 

 

Ümumi psixologiya. Psixologiya 



192 

normalarına  malik  olmurlar.  Yalnız  sosial  qruplarda  hər  cür 

sosial  münasibətlər  mövcud  olur.  Sosial  qruplar  cəmiyyətin 

qəbul  etdiyi,  özünün  məqsəd  və  vəzifələri  onun  xeyrinə  olan 

qruplardır. Bu cür qruplara ailəni, orta və ali məktəb qruplarını, 

təĢkilat  və  idarələrdə  toplanmıĢ  insan  qruplarını,  hərbi  və 

idman  qruplarını  və  s.  aid  etmək  olar.  Həmin  qrupların 

strukturu,  normaları  cəmiyyətin  mövcud  tələblərinə  uyğun 

olmaqla,  bir  növ  cəmiyyət  tərəfindən  idarə  olunur.  Təsadüfü 

insan  biliklərində  isə  çox  vaxt  bu  cür  idarə  olunma  mövcud 

olmur.  Bu  cür  insan  birlikləri  bir  növ  kütlə  xarakteri  daĢıyır. 

Kütlə  aydın  dərk  olunmuş  ümumi  məqsəddən  məhrum  olan, 

lakin bir-biri ilə öz  emosional vəziyyətinin  oxşarlığı və ümumi 

diqqət  obyektinə  görə  bağlı  olan,  xüsusi  strukturu  olmayan 

insan  toplusudur.  Sosial  qruplarda  isə  aydın  dərk  olunmuĢ 

ümumi məqsədlər mövcud olur. Qrup üzvlərinin hamısı həmin 

məqsədin  həyata  keçirilməsinə  çalıĢırlar.  Burada  qarĢılıqlı 

anlama,  əvvəlcədən  düĢünülmüĢ  struktura  uyğunluq,  müvafiq 

funksiyalar  həyata  keçirilir.  Bu  cəhəti  nəzərə  alaraq 

Ə.Bayramov  və  Ə.Əlizadə  yazır:  «Sosial  qrup  mədəniyyət 

meyarları,  sərvət  meylləri,  həyat  fəaliyyəti  vasitələri  və  ya 

Ģəraiti  ilə  bir-biri  ilə  bağlı  olan  insanların  nisbətən  sabit 

birliyidir»

1



Psixoloji  ədəbiyyatda  (Ə.Bayramov,  Ə.Əlizadə)  sosial 

qrupların aĢağıdakı funksiyaları qeyd olunur: 

 

sosializasiya funksiyası; 



 

instrumental funksiya;  



 

ekspressiv funksiya; 



 

müdafiəedici funksiya; 



Qrupun 

sosializasiya

 

funksiyası-burada  qrup  üzvlərinin 

sosiallaĢması,  sosial  təcrübəni  mənimsəməsi,  bir  Ģəxsiyyət  kimi 

formalaĢmasını nəzərdə tutur. Ġnsanın sosiallaĢması onun düĢdüyü ilkin 

sosial  qrupdan  baĢlayır.  Ailənin  ilkin  sosial  qrup  kimi  uĢağın 

                                                 

1

 

Байрамов Я.С., Ялизадя Я.Я.

 Сосиал психолоэийа. – Бакы, 2003, с.115 



www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R



esurs 



Mərkəz



i



 

Ümumi psixologiya. Psixologiya 

 

193 


sosiallaĢmasında  oynadığı  rol  hamıya  məlumdur.  Ġnsanın  daxil  olduğu 

sonrakı  sosial  qruplar  da  onun  sosial  təcrübəni  mənimsəmək  məktəbi 

rolunu oynayır.  

Sosial  qrupların  

instrumental

  funksiyasına  gəldikdə  bu,  qrupda 

insanların birgə fəaliyyətinin bu və ya digər Ģəkildə həyata keçirilməsini 

nəzərdə  tutur.  Bu,  xüsusilə  kollektiv  Ģəkildə  həyata  keçirilən  fəaliyyət 

növlərində  özünü  daha  aydın  Ģəkildə  göstərir.  Buna  voleybol,  futbol 

komandasının  və  birgə  fəaliyyətə  əməl  olunmadan  həyata  keçirilməsi 

mümkün  olmayan  digər  fəaliyyət  növlərində  birləĢən  insan  qruplarını 

aid etmək olar. 

  S o s i a l  

q r u p l a r ı n  



e k s p r e s s i v 

 

f u n k s i y a s ı n a  

g ə l d i k d ə  

b u n a  

p s i x o l o q l a r  

q r u p d a   i n s a n ı n   r ə ğ b ə t l ə n d i r m ə ,   h ö r m ə t   v ə  

e t i m a d a   t ə l ə b a t ı n ı n   t ə m i n   o l u n m a s ı n d a   i f a d ə  

o l u n m a s ı n ı   a i d   e d i r l ə r .   B a Ģ q a   s ö z l ə   s o s i a l  

q r u p l a r   i n s a n l a r ı n   q e y d   o l u n a n   t ə l ə b a t l a r ı n ı  

ö d ə m ə k   v ə z i f ə s i n i   d ə   y e r i n ə   y e t i r i r l ə r .    

  Sosial  qrupun  

müdafiəedici

  funksiyasına  gəldikdə    elə 

həmin  funksiyanın  adı  onun  mahiyyətini  baĢa  düĢməyə  imkan 

verir. Sosial qrup öz üzvlərinin hərtərəfli müdafiəsi üçün əsaslı 

Ģərait yaradan bir birlik kimi fəaliyyət göstərir.  

 

 III. 6. 2. Qrupların  təsnifatı  



 

Qrupları müxtəlif əsaslara görə təsnif edirlər. Hər Ģeydən 

əvvəl  qrup  üzvlərinin  miqdarına,  tanıĢlıq  və  yaxınlıq 

səviyyəsinə  görə  qrupları  

böyük

  və  

kiçik

  olmaqla  iki  yerə 

bölürlər.  

 

B ö y ü k   q r u p 

  3 0 - 4 0 -   d a n   a r t ı q   i n s a n  

b i r l i y i d i r .   B ö y ü k   q r u p u n   ü z v l ə r i   b i r - b i r i n i  

t a n ı m a y a ,   b i r - b i r i   i l ə   g ö r ü Ģ m ə y ə   b i l i r l ə r .   B u  

c ü r   q r u p l a r a   ç o x s a y l ı   t ə l ə b ə   v ə   m ü ə l l i m  

k o l l e k t i v i  

o l a n  

U n i v e r s i t e t l ə r i ,  

b ö y ü k  

Ģ i r k ə t l ə r i ,   d ö v l ə t l ə r i ,   m i l l ə t l ə r i   v ə   s .   a i d  

e t m ə k  

o l a r .  

Ə n  

b ö y ü k  



i n s a n  

b i r l i y i  

b ə Ģ ə r i y y ə t d i r .    

www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R


?


iii-international-150.html

iii-international-155.html

iii-international-16.html

iii-international-164.html

iii-international-169.html