1 2 3 4 5 6 7 8 9 ... 16

MÜKEMMELLİK VE TEKTANRICILIK - İnsan ve kader

səhifə5/16
tarix31.10.2017
ölçüsü303.51 Kb.

MÜKEMMELLİK VE TEKTANRICILIK


Bütün teologlâr ve diyalektikçiler, bir taraftan sebep sonuç münasebetleri prensibi ve bütün olayların Takdiri-i İlahî içinde cereyan ettiği, hiçbir olayın, Allah onu istemedikçe vuku bulamayacağı iddiasında bulunurlar. Diğer bir deyişle, hareketlerinin tek yönlülüğünü, her şeye sahip olanın hiçbir eşi olmayacağını fark etmiş durumdadırlar. Diğer taraftan da çok cahil bir insanın bile farkında olduğu, kötülüğün ve günahın Allah'a atfedilemeyeceği meselesiyle ilgilenmek zorunda kalmışlar, mükemmellik ve monoteizm (tektanrıcılık) arasında mütereddit kalmışlardır. Bu çıkmaz karşısında bazıları `mükemmellik' fikrinden hareket ederek insanların hareketlerinden Allah'ın iradesini ma'sun (ilgisiz) tutar). Bazıları `monoteizm-tektanrıcılık' fikrinden hareketle, Allah'tan başka mahlukat alemini etkileyebilecek güç olmadığı için bütün olayları Allah'ın iradesine atfeder.

Önceleri determinizmin savunucusu olan sonra Kaderiyye tarafına geçen Geylan ed-Dımeşkî, meşhur bilgin Rabiat ür-Rey'in yanında bulunduğu bir sırada şöyle söylediği rivayet edilir:

"Siz Allah'ın günah işlenmesini istediğini, günah iş?emenin Allah öyle istediği için olabildiğini düşünüyorsunuz." Rabiat ür-Rey hemen şu cevabı verir: Siz de günahın Allah'ın iradesine rağmen işlendiğini kabul ediyorsunuz, yani siz Allah'ın iradesine aykırı olarak olayların meydana gelebileceğine inanıyorsunuz."

Bir gün determinist (Kaderin savunucusu) Ebu İshak İsfereyani Sahip b. Ubeyd’in yanında otururken Ebu İshak’ı hiç sevmeyen, Kaderiyye ekolünden (kadere karşı) Mutezile Abdulcebbar çıkagelir. Ebu İshak’ı görünce şöyle bir söz sarf eder:

“Siz Allah’ı vuku bulan bütün olaylarda asıl sebep olarak görüyorsunuz, böylelikle Allah’a kötülük isnat etmiş oluyorsunuz.” Ebu İshak onu şu şekilde cevaplandırır: ”Mahlukat aleminde Allah’ın iradesi hilafına hiç bir şey olamaz

.”

Yani, siz bazı şeylerin Allah’ın iradesi olmaksızın vuku bulacağını düşünmekle Allah’a eş koşmuş oluyorsunuz demiştir.

Görüldüğü gibi mesele, sosyo-ekonomik boyuttaki tartışma şiddetini çok daha aşan şiddetle bilimsel zeminde tartışılmıştır. Bir grup, kötülük ve günahın Allah’a atfedilmeyeceği ve İlahi iradenin bu tur hareketlerden masun tutulması gerektiğini düşünürken; monoteizm özelliğine daha çok ağırlık veren grup evrende mevcut her şeyin Allah kaynaklı olduğunu, her an her şeyin Allah’a bağlı olduğunu düşünür. Bu görüşe göre eğer bir mahluk, hareketlerinde bağımsız olursa, Allah’ın iradesine muhalif bazı şeyler yapmak isteyebilir, bu da asla kabul edilemez.

Her grup kendi görüşlerinin doğruluğunu ispatlamak için kendi görüşlerine yapılan taarruzları cevaplamadan muhalif olduğu grubun görüşlerinde hatalar bulmaya çalışmışlardır. Teologlar tarafından yazılan birçok kitap bu iddiamızı doğrulayacak durumdadır. Giylan ed-Dimeşki ile Rabiat ür-Rey, Ebu İshak ile kadı Abdulcebbar arasındaki tartışmalar bu müzakerelerin örnekleridir. Gerçek şu ki kader fikri, özgürlüğe ve determinizme olan inanç, bu görüşlerin destekleyicileri tarafından tanımlandığı gibi tanımlanamaz. Meselenin künhüne varabilselerdi her grubun, bütününün belli parçalarını gördüğünü anlayabilecekler, kadere inanmanın, hareketlerin tek yönlülüğü ile, insanın kendi kaderini kendisinin belirlemesiyle ve insanın özgürlüğüyle çelişmediğini kavrayabileceklerdi.

KAZA VE KADER


Kaza, hüküm verme, belli bir şeye karar verme anlamlarına gelir. Kadı, düşman gruplar arasında karar verip davayı kapadığı için bu isimle adlandırılır. Kur'an'da bu kelime gerek insan ve Allah, gerek belli bir harekete veya bir şeye son vermek için çokça kullanılmıştır. Bu ifade, belli bir olay hakkında hüküm vermek veya hakikate işaret ederek bir nüfuz yaratmak anlamlarına haizdir.

Kader Arapça'da ölçme ve belirleme demektir. Kader kelimesi de Kur'an-ı Kerim'de birçok kez tekrarlanmıştır. Evrendeki bütün olaylar Allah'ın belirlemesi (takdiri) ile olmuştur. Zaten evrendeki tüm oluşumlar İlahı İrade ve Allah'ın her şeyi kuşatan ilmi sayesinde kesinlik kazanırlar. Ayrıca bu olaylar yer, zaman, derece ve diğer özellikleri konusunda da İlahî Güç tarafından belirlenmekte, İlahî Takdire bağlı olmaktadır.

Bilim adamları ve teologlar İlahî bilginin farklı aşamaları için özel ifadeler kullanmışlardır. Allah'ın ilminin çeşitli safhaları için kullanılan bu özel ifadeler, mahlukatın yaratılma safhalarını da içine alan birçok kavramla ilişkilendirilmiştir. Elinizdeki kitapta bu konulara girmeyeceğiz. Sadece Hacı Sebzevarî'nin ünlü bir şiirinden şu alıntıyı yapmakla iktifa edeceğiz:

"Mahlukatı Allah çok farklı aşamalarla ortaya çıkartır. Bu safhalar kainat, Levhi mahfuz, kaza ve kader gibi tatminkar bir şekilde açıklanan mefhumlardır. "

Burada yapmaya çalışacağımız şey, dünyada ortaya çıkan olayları açıklamak için üç seçenek olduğunu göstermektir: Birinci seçenekte, dünya üzerinde vuku bulan olayların geçmişle hiçbir bağlantısının olmadığı kabul edilir. Belli bir anda vücut bulan bir olayın daha önceki olaylarla hiçbir ilişkisi yoktur; ne varlık şartı bakımından önceki olaylara bağlıdır ne de şekil, zaman, yer ve diğer özellikler bakımından bu olaylar tarafından veya daha önceden belirlenmektedir.

Çok açık bir şekilde görüldüğü gibi bu varsayımda kader bütün önemini yitirmiştir, yani hiçbir mahlukun kaderi; aralarında hiçbir varoluşsal bir bağ olmadığı için, vücut bulmadan önceki yaratılış evrelerinin birinde belirlenmemiştir. Bu görüşte nedensellik prensibi tümüyle reddedilmiş, olayların meydana gelişi bilimsel olmayan yollarla açıklanmıştır.

Nedensellik prensibi gereği olaylar arasında kesin, kaçınılmaz bazı ilişkilerin olduğu, yani her olayın birtakım özelliklerini ve kesinlik kazanmasını kendisinden önceki olaylardan aldığı inkar edilemez. Nedensellik prensibi ve sebep-sonuç münasebetleri kanunu bütün bilimlerin2 en genel prensiplerinden biri olarak değerlendirilmelidir.

Dünya üzerinde meydana gelen olayları açıklayan ikinci görüşe göre bir olayın vuku bulması için belli, tek bir sebebin bulunması gerekir, her bir sebep belli bir sonucu doğurur, her sonuç belli bir sebepten kaynaklanmaktadır, kainatta tek bir sebep vardır o da bütün mahlukatın menşei olan Kadir-i Mutlak Allah'tır. Allah'ın iradesi her olay için ayrı ayrı tahakkuk eder. Allah'ın iradesi her mahluk için diğer takdir ve belirlemelerden bağımsız olarak tahakkuk eder. Bu görüş Allah'tan başka hiçbir sebebin olamayacağını kabul etmek durumundadır. Belli bir olayın belli bir zamanda olacağı ve diğer özellikleri konusunda Allah'ın bilgisi taa ezelde oluşmuştur ve kaçınılmaz olarak olay, belirlenen zaman, mekan ve özelliklerde meydana gelir. İnsan davranışları da bu cümleden sayılır; yani, doğrudan İlahî İradenin pratiğe geçirdiği eylem türlerinden biridir. Bu eylem Allah'ın ilmi ve iradesinin hakimiyetindedir, insanın şahsına ve gücüne bağlı değildir. Bu iddialar hayalî ve çok yüzeysel niteliklidir.

Bu görüş de dereminist bir kader anlayışıdır, bir milletin indinde kabul gördüğü takdirde aynı gerilemeyi doğuracak bir inançtır.

Sosyal hayattaki ve pratikteki bozulmaya sebep olma özelliğini göz ardı etsek bile bu görüş mantıki açıdan da başarısız kalmaya mahkumdur. Bu görüş, felsefi boyutuyla ele alınıp, bulunması gereken yere koyulduğunda şüphesiz reddedilir. Çünkü nedensellik prensibinin olaylar arasında bağlantı kurması, sebep-sonuç ilişkilerinin olayları birbirine bağlaması inkar edilemez. Sadece tabii bilimler ve tecrübei gözlemler değil, teoloji de nedensellik prensibini ve sebep-sonuç münasebetlerini tekit etmiştir.

Kainattaki olayları açıklamada üçüncü alternatif, nedensellik prensibinin tüm kainat, her olay üzerinde belirleyici olduğunu iddia eder. Her alayın bilfiil varolabilmesi ve alacağı şekil, yer, zaman, sahip olacağı karakter, kendisine mahsus özellikleri önceki olayların belirleyiciliği altındadır. Geçmiş, an ve gelecek arasında her olayın oluş şekliyle onun oluşmasına öncülük eden olaylar arasında kopmaz bağlar vardır.

Bu görüşe göre her mahluk veya olay diğeri tarafından belirlenmektedir. Diğer olay, o olayın karakterini oluşturan, o olayın varolmasını gerektiren bir nedendir. Ve o neden de yine böyle bir neden-olay dolayısıyla meydana gelmiştir. Nedensellik bağlantısı bu şekilde ilâ-nihaye devam etmektedir.

Her olgunun belli şekil, nitelik ve özelliklerini olduğu gibi, varlığının gerekirliğini ve katiyetini, ona tekabül eden bir nedenden aldığını kabul etmek nedensellik prensibinin kabulünü gerektirir. Bu durumda Allah'a inanmak, ilk sebep olarak O'nu görüp, bütün belirlemelerin kaynağında O'nun olduğuna inanmakla Allah'a inanmamak arasında hiçbir fark yoktur.

Toplumsal ve pratik açıdan da bir ilaha inanmakla materyalizme inanmak arasında hiçbir fark yaratmayacaktır. Çünkü bu görüşte kadere inanmanın kökleri nedensellik prensibine inanmadadır. Bu görüşün destekleyicileri ister Allah'a ister materyalizme inansınlar, farklılık, materyalist görüşte kadere objektif bir tavır takınılması, Allah'a inanan görüşte kadere objektif ve bilimsel bir tavır takınılmasında yatmaktadır. Başka bir şekilde söylemek gerekirse, materyalist görüşe göre her varlığın kaderi kendi fonksiyonu ve özelliklerinden haberdar olmayan geçmiş olaylar tarafından belirlenir. Allah'a iman eden kişiye göre ise bu sebep zinciri kendi öneminin bilincindedir. Bu görüşe göre sebepler, kitap", "levha", "kalem" ve bu şekilde devam eden hüviyetlere sahiptir. Materyalist ekolde bu şekilde adlandırmalar göremiyoruz.



Dostları ilə paylaş:

©2018 Учебные документы
Рады что Вы стали частью нашего образовательного сообщества.
?


microsoft-word-geo-6-mv-16.html

microsoft-word-geo-6-mv-20.html

microsoft-word-geo-6-mv-25.html

microsoft-word-geo-6-mv-4.html

microsoft-word-geo-6-mv-9.html